“Otizm”, bireylerin sosyal iletişim, etkileşim ve davranışlarını olumsuz olarak etkileyen karmaşık, yaygın bir gelişimsel bozukluktur. (Autism Society of America, 2004). Bu şemsiye altında farklı kategoriler bulunmaktadır. Bunlar, “Otizm”, “Atipik otizm”, “Rett sendromu”, “Çocukluk disintegratif bozukluğu”, “Asperger sendromu” ve olarak sıralanmaktadır.
Atipik Otizm
Atipik otizm, yaygın gelişimsel bozukluk kriterlerinden bazılarını karşıladığı, ancak bu kriterlerden bir çoğunun gözlenmediği durumlarda konulan tanıdır. Başka şekilde sınıflandırılamayan yaygın gelişimsel bozukluk (pervasive developmental disorders not otherwise specified- PDD-NOS) olarak da bilinmektedir. Yaygın gelişimsel bozukluk tanısı, temel kriterlerden iletişim, tekrarlı ve sterotip davranışlarda yetersizlikler görüldüğü halde, en az altı kriterin karşılanmadığı durumlarda konulmaktadır.
Yaygın gelişimsel bozuklukla ilişkili olarak DSM-IV-TR’da tam olarak bir tanılama ölçütü bulunmamaktadır. Gelişimsel bozukluklar yine sosyal ve iletişim alanlarında ya da ilgi ve hareketlerinde gözlenmektedir. Sözel ve sözel olmayan iletişimde ciddi yetersizlikler göze çarpmaktadır. Sosyal bilişsel özellikleri itibariyle yüksek işlevli otizm ve otizmle benzerlik göstermektedir. Ancak, yaygın gelişimsel bozukluk ve otizm arasındaki farklılık özellikle dört kategoride kendini göstermektedir: Otizm tanısı almış çocuklarda daha sınırlı ilgi alanları, hayali oyun kurmada ciddi yetersizlik, sözel olmayan davranışlarda başarısızlık gözlenmektedir ve semptomlar daha erken ortaya çıkmaktadır
Rett Sendromu
Rett sendromu, belirtileri otizmle benzerlik gösterdiği için yaygın gelişimsel bozukluğun bir türü olarak DSM-IV-TR’da yer almıştır. Rett sendromu, 6-18 aylarda başlamaktadır. Özellikle kızlarda görülmektedir. Çocuk normal gelişim gösterirken, bir geriye dönüş başlamakta ve zihinsel, motor, sosyal ve iletişimsel becerilerini yitirmektedir. Sıklıkla zeka geriliği görülmektedir.
Çocukluk Disintegratif Bozukluğu
Çocukluk disintegratif bozukluğunda, çocuk iki yaşına kadar normal gelişim göstermekte, ancak sonrasında sosyal etkileşim, ifade edici dil ve alıcı dil, devinim becerileri, uyum davranışları gibi birçok alanda becerilerini hızlı bir şekilde yitirmektedir. Çocuk, ileri düzeyde otizm tanısı alanlarla çok benzer hale gelir.
Asperger Sendromu
Asperger Sendromu, DSM-IV-TR ölçütlerine göre dil iletişim becerilerinde gerilik olmadığı halde, sosyal iletişim becerilerinde yetersizlik görülen ve yaygın gelişimsel bozukluk şemsiyesi altında tanımlanan bir gelişimsel bozukluktur.
Asperger Sendromu olan çocuklar diğer kişiler tarafından normal gelişim gösteren bireyler olarak gözlenebilmektedirler. Oysa, çeşitli alanlarda sorun yaşamaktadırlar. Özellikle, belli nesnelere, olaylara karşı takıntılı şekilde ilgi göstermektedirler. Rutinlerin değişmesine tepki ve aynılığın bozulmasıyla ilgili güçlük yaşamaktadırlar. Sosyal anlamda diğer kişilerle ilişkilerinde çeşitli problemlerle karşı karşıya kalmaktadırlar. Bu problemler kolaylıkla arkadaş edinmelerini güçleştirmektedir. Sıklıkla kendi kendilerine kalmayı isteyebilmektedirler. Karşılıklı konuşma yetersizlik sergiledikleri konulardan birisidir. Bu nedenle kolaylıkla iletişim kuramamaktadırlar. Karşılıklı konuşmada güçlük çekmelerine rağmen takıntılı oldukları konularda ayrıntılara düşkün şekilde konuşabilmektedirler. Doğru olduğuna inandıkları konularda diğer kişileri ikna edebilmek için çeşitli kaynaklar gösterirler. Ancak, iddialı oldukları ve ilgi gösterdikleri konular oldukça sınırlıdır. Başarısızlık ve hayal kırıklığına karşı son derece tahammülsüzdürler. Ayrıntılara düşkün oldukları için düşüncelerini harfiyen anlatma eğilimdedirler. Otistik çocuklar gibi yalın olmayan ifadeleri, mecaz ifadeleri anlayamamaktadırlar. Soyut kavramları öğrenmeyle ilgili güçlük çekmektedirler. Söylenilen şeylere kolaylıkla inanmaktadırlar.
DSM-IV-TR ölçütlerine göre sosyal, iletişim becerilerinde sınırlılık görüldüğü halde, Asperger Sendromu olan çocukların bilişsel ve öz-bakım becerilerinde herhangi bir sınırlılık yoktur. Ancak, grup ortamlarında öğrenme güçlüğü çekebilmektedirler ve akademik alanda güçlük söz konusudur. Yaşantıları içerisinde problem çözme becerilerinde yetersizlik göze çarpar. Küçük kas becerilerinde gelişim sorunları vardır. Hantal vücut hareketleri görülmektedir
Asper Sendromu olan çocukların yaşadığı problemler ve sınırlılıklar otistik çocukların yaşadıklarıyla benzerlik göstermektedir. En önemli sorun sosyal etkileşim ve iletişim becerilerinde yaşanmaktadır.
